کتابخانه آیت‌الله العظمی بروجردی(ره) در نگاه دکتر سیدمهدی طاهری

بسم الله الرحمن الرحیم

من به عنوان یک عضو هیئت علمی‌دانشگاه که با جاهای مختلفی همکاری کردم و می‌کنم و رشته تخصصی من علم اطلاعات است و با مباحث و دانش این حوزه هم تا حدودی آشنایی دارم، کتابخانه آیت‌الله بروجردی را که به کتابخانه مسجد اعظم هم شهرت دارد، یکی از کتابخانه‌های بسیار فعال و پیشرو می‌دانم. دلایل مختلفی برای پیشرو بودن این کتابخانه وجود دارد که به نظرم خیلی خوب است افرادی که در حوزه علم اطلاعات، کتابشناسی یا کتابداری فعالیت می‌کنند، از این کتابخانه بازدید داشته باشند و یا اینکه از فعالیت‌های این کتابخانه مطلع شوند. این کتابخانه، بسیار پر رونق هست، افزون بر اینکه همواره سعی کرده که روی لبه تکنولوژی حرکت کند و از به‌روزترین و بهترین و کارآمدترین استانداردها استفاده کند، من چهار دلیل را به عنوان دلایل اصلی پیرو بودن این کتابخانه و موفق بودن آن به معنای واقعی کلمه می‌دانم:

یکی اینکه این کتابخانه بسیار پویاست، از این جنبه که اولاً رویدادهای خیلی زیادی در این کتابخانه برگزار می‌شود، ما در این کتابخانه هر هفته شاهد برگزاری چندین رویداد تخصصی مثل محافل فهرستنگاران، دورهمی‌های علمی کتابدارای و موارد دیگر داریم و این نشان می‌دهد که این کتابخانه چقدر علاقمند است و در نظر دارد که اولاً داشته‌هایش را با دیگران به اشتراک بگذارد و ثانیاً داشته‌ها و دانش دیگران را منتشر کند و در اختیار دیگران قرار دهد. خوشبختانه بیشتر این رویدادها ثبت و منتشر می‌شوند و این به نوعی باعث تولید دانش و به اشتراک گذاری تجربیات متخصصان و عالمان و دانشمندان می‌شود.

بحث بعدی تردد افراد موفق در حوزه‌های علمی و تخصصی کتابشناسی و کتابداری و متخصصان علم اطلاعات و فناوری اطلاعات و ... است. اتفاق خیلی جالب این است که شما در این کتابخانه افراد بسیار مشهور و موفق را در حوزه‌های تخصصی علمی، چه در بافت دانشگاهی و چه در بافت حوزوی و چه پژوهشگران مستقل می‌بینید. اگر روزانه در این کتابخانه حضور داشته باشید، افراد زیادی را از نزدیک مشاهده می‌کنید و می‌توانید ارتباط برقرار کنید و این نشان می‌دهد که این کتابخانه مورد توجه بزرگان هست. افراد مختلفی در هر حوزه‌ای دعوت می‌شود و کسانی که در حوزه‌های کتابشناسی و نسخه شناسی و ... تجربه‌ای دارند، مرتب در این کتابخانه رفت و آمد می‌کنند و جلسه دارند، یا با آنها صحبت و گفتگو می‌شود و یا نظرات آنها گرفته می‌شود؛ این مسئله باعث شده که این کتابخانه علاوه بر اینکه محل تردد این افراد باشد، از دانش و تجربه آنها استفاده شود و روز به روز ما شاهد پیشرفت همه جانبه این کتابخانه باشیم.

دلیل دیگر، فعال بودن این کتابخانه در مجمع کتابخانه‌های تخصصی استان قم (مکتا) هست که الان هم به عنوان دبیرخانه این مجمع فعالیت می‌کند و همین امر باعث شده که ارتباط خیلی زیادی با کتابخانه‌های مختلف کشور داشته باشد. بیش از 50 عضو پیوسته و دهها عضو وابسته که به صورت تفاهم‌نامه‌ای با مکتا در ارتباط هستند، محل ارتباط‌شان این کتابخانه هست، چه قبل از اینکه دبیرخانه باشد و چه بعد از آن. تردد این کتابخانه‌ها و تردد اعضای مکتا به این کتابخانه یک فضای شبکه‌ای خیلی مطلوب و یک تجربه موفق در فعالیت‌های گروهی به نمایش گذاشته است.

مورد بعدی برگزاری دورهمی‌های علمی کتابداری بوده که بیش از 260 نشست برگزار شده و این خود نشان‌دهنده این است که این کتابخانه چقدر فعال است و چقدر علاقمند هست به آموزش متخصصان و تبادل آرای متخصصان و به آموزش کاربران. بخش عمده‌ای از این دورهمی‌ها برای آموزش سواد اطلاعاتی و مهارت‌های پژوهشی به کاربران کتابخانه بوده که محدود به محیط فیزیکی نبوده و به صورت مجازی هم برگزار می‌شده و افراد مختلفی، نه فقط در داخل کشور و شهرهای مختلف، بلکه از خارج از ایران، از جمله: عراق، تاجیکستان، افغانستان و کشورهایی که افراد فارسی زبان دارند، شرکت می‌کردند و این امر برای این کتابخانه ارزش افزوده ایجاد کرده است و همه این برنامه‌ها در محیط‌هایی مثل آپارات، یوتیوب و جاهای دیگر ثبت و منتشر شدند و برخی از آنها بیش از هزاران بازدید داشته‌اند و این نشان می‌دهد که کتابخانه چقدر توانسته است روی جامعه کاربران تأثیرگذار باشد و جامعه کاربران را وسیع کرده است و فقط محدود به اعضای کتابخانه نبوده است.

اتفاق خیلی خوب دیگر، حس خیلی خوبی است که در این کتابخانه وجود دارد. طراحی خیلی جالب این کتابخانه، استفاده از تجهیزات طبیعی مثل چوب و غیره حس خیلی خوبی در کتابخانه ایجاد کرده است. شما اگر از کاربران این کتابخانه، حتی افرادی که برای اولین بار به کتابخانه مراجعه می‌کنند، بپرسید؛ شاید اولین چیزی که مطرح می‌کنند این است که خیلی این کتابخانه حس خوبی دارد و افراد را علاقمند می‌کند که طولانی مدت در آنجا بمانند و مطالعه کنند و این ویژگی خیلی ارزشمندی است که این کتابخانه دارد. بنده به عنوان یکی از کاربران دائمی این کتابخانه که بیشتر اوقاتِ مطالعاتی خود را در این کتابخانه می‌گذرانم، این حس خوب باعث شده که به این کتابخانه علاقمند باشم و همیشه به دنبال خالی کردن زمان هستم برای اینکه به این کتابخانه بیایم و کارهای پژوهشی خود را ادامه دهم.

دلیل دوم؛ استفاده کتابخانه از فناوری‌ها و استانداردهای به‌روز هست. این کتابخانه در استفاده از برخی استانداردهای روز دنیا مثل RDA، bib frame و schema.org و غیره، جزو پیشروها و در برخی موارد پیشروترین بوده است. شما در فهرست این کتابخانه، روزآمدی را در استفاده از استانداردهای کتابخانه‌ای می‌بینید و به عنوان محل آزمایش و تست برخی از نرم‌افزارهای مطرح حوزه‌های مدیریت کتابخانه، آرشیو و موزه‌ها همکاری کرده و خیلی توانسته است به توسعه این نرم‌افزار کمک کند.

نکته بعدی بهره‌مندی از کارشناسان خیلی خوب است که واقعاً کارشناسان فعال، علاقمند به یادگیری و استفاده از استانداردها و ریسک‌پذیر هستند و وارد مباحث جدید می‌شوند، بسیار پیگیر هستند برای یادگیری مباحث جدید و یکی از کتابخانه‌هایی که واقعاً به جرأت می‌شود گفت که هیچ مقاومتی در برابر ورود فناوری‌های جدید ندارند. نه تنها هیچ مقاومتی ندارند، بلکه خیلی هم علاقمندند و با آغوش باز فناوری‌های جدید را می‌پذیرند و همین باعث شده که کتابخانه خیلی روزآمد حرکت کند و بحث‌های بسیار تخصصی در کتابخانه، هم مطرح و هم اجرا شود و با جرأت یکی از بهترین و استانداردترین فهرست‌ها را در کشور دارد که خیلی روزآمد است و براساس استانداردهای روز دنیاست.

عامل چهارم که به نظر من خاستگاه و پایه و دلیل سه عامل قبلی هست، رویکرد مدیریتی این کتابخانه است. مدیری بسیار فرهیخته که خودش بسیار مشتاق یادگیری و کسب دانش و استفاده از درک و تجربیات بزرگان است، چه در حوزه تخصصی علوم مختلف و چه در حوزه مدیریت اطلاعات و دانش، ضمن اینکه خودشان هم بسیار دانشمند و صاحب تجربیات ارزشمند هستند و همواره علاقمند به یادگیری. این در اولین دیدار با ایشان کاملاً حس می‌شود و همین باعث شده که کل کتابخانه پویا باشند. کتابخانه‌ای که مدیر آن آنقدر علاقمند است، رو به بحث‌های جدید، آغوش باز می‌کند، محل تردد بزرگان و متخصصان است و از آنها استقبال بهینه انجام می‌دهد، باعث می‌شود که این فضا در کل کتابخانه در بین کارکنان هم به وجود بیاید و شما یک فضای بسیار مطلوب را ببینید. شاید با جرأت یکی از کتابخانه‌هایی است که هر عضو جدید یا بازدیدکننده‌ای از هر جایی که بیاید، خیلی مورد استقبال قرار می‌گیرد و با جان و دل، خدمات کتابخانه را برایش معرفی می‌کنند و حتی از راه دور هم خدمات ارائه می‌دهند و این مدیریت بهینه و این رویکرد درست باعث شده که این کتابخانه را به پیشروترین کتابخانه‌های کشور تبدیل کند. من امیدوارم و به عنوان عضو کوچکی از جامعه اطلاعات، حمایت خواهم کرد که این روند همواره ادامه پیدا کند و این کتابخانه روزبه روز باشکوه‌تر شود.

برای مشاهده فایل تصویری این گفتگو به آدرس کتابخانه در آپارات مراجعه کنید

https://www.aparat.com/v/awwa1hy?refererRef=channel_page