سخنرانی دکتر محمد زره ساز رئیس انجمن کتابداری ایران دهمین سال تاسیس مکتا
دهمین نشست مدیران کتابخانه‌های
مجمع کتابخانه های تخصصی استان قم مکتا با حضور و سخنرانی
دکتر رحمت الله فتاحی استاد دانشگاه فردوسی
دکتر مهری پریرخ استاد دانشگاه فردوسی
حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر لکزایی رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
دکتر امیرخانی رئیس سازمان کتابخانه ملی
دکتر نظر بلند رئيس نهاد کتابخانه‌های عمومی ایران
دکتر معینی پور رئیس کتابخانه مجلس
دکتر زره ساز رئیس انجمن کتابداری ایران
مهدی کلانترزاده ارتباطات و بین الملل شهرداری قم
دکتر زین العابدینی عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی
دکتر طاهری عبور هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی
حجت‌الاسلام والمسلمین الهی نژاد معاون پژوهشگاه
دکتر محمدعلی خبری
استاد ابوالفضل عربزاده
استاد مجید جلیسه
استاد هادی ربانی مدیر قم پژوهی
معاونین نهاد کتابخانه‌های عمومی ایران و مدیرکل حوزه ریاست کتابخانه ملی
و مدیران کتابخانه‌های تخصصی استان قم (مکتا)
پنج شنبه نهم اسفند 1403 در سالن همایش پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی برگزار شد.
در این نشست دکتر محمد زره ساز رئیس انجمن کتابداری ایران گفتند: کتابخانه‌های تخصصی از جمله انواع مهمی از کتابخانه‌ها هستند که با صرف هزینه‌های زیادی تأسیس شده و نگهداری می‌شوند. انتظار می‌رود که دست‌اندرکاران و کتابداران این کتابخانه‌ها نیز تغییراتی در نگاه سنتی خود نسبت به منابع و خدمات اطلاعاتی پدید آورند و ضمن حفظ رویکرد محل‌شمول و با بهره‌گیری هر چه بیشتر از فن‌آوری‌ها، رویکردی جهان‌شمول نسبت به ارائه خدمات و برنامه‌های خود اتخاذ کنند.
در میان برخی از متخصصان و حتی برخی از مدیران مطرح می‌شود که با وجود توسعه فن‌آوری‌ها و ظهور نمادهای هوش مصنوعی دیگر چه احتیاجی به کتابخانه‌ها است و به نظر نمی‌رسد که آینده‌ای بتوان برای کتابخانه‌ها متصور بود.
این ادعا در گذشته نیز بارها مطرح شده و با این حال، کتابخانه‌ها توانسته‌اند با وجود همه تهدیدات و رقبای قدری که برای آنها وجود داشته به حیات خود ادامه دهند.
برای نمونه، در اوائل دهه نود میلادی، لنکستر از دانشمندان مطرح حوزه کتابداری و اطلاع‌رسانی تحت تأثیر دانیل بل جامعه‌شناس مطرح آمریکائی و صاحب نظریه جامعه پساصنعتی، مدعی شد که تا سال 2000 کتابخانه‌ها و کتاب‌های کاغذی نابود می‌شوند. اما همین دانشمند در سال 1999 در مقاله‌ای حرف خود را پس گرفت و مدعی شد که کتابخانه‌ها و منابع کاغذی با وجود رقبا به حیات خود ادامه خواهند داد.
به نظر بنده یکی از مهم‌ترین دلایلی که باعث شده که کتابخانه‌ها در گذر از پرتگاه‌های تاریخی جان سالم به در ببرند همین استقبال و تعامل با عوامل تهدیدکننده و به کارگیری آنها برای ارائه خدمت به مردم بوده است. امروزه ما بیش از هر زمان دیگری نیازمند توجه به خاصیت دژنبشتی کتابخانه‌ها هستیم.
دژنبشت نام تاریخی کتابخانه در ایران باستان بوده و در آن دوره‌ها تلاش بشر بر این بوده تا مجموعه نبشته‌ها و دانش مضبوط بشری را برای استفاده نسل‌های بعدی از شر عوامل تهدیدکننده محفوظ نگه دارد.
امروزه هم با وجود توسعه فن‌آوری‌های مختلف، با این حال نیازمند ذخیره‌سازی، حفاظت و سازماندهی درست مجموعه دانش‌های بشری برای نسل‌های آتی هستیم. اغلب قالب‌های فن‌آورانه ناپایدار هستند و ضروری است که در این رابطه حساسیت‌های دژنبشتی خود را همیشه داشته باشیم.
از سوی دیگر حضور کتابخانه در آینده به عنوان یک مکان در جامعه فن‌آوری‌زده متمایل به انزوا به منظور احیای ارزش‌های اجتماعی و امیدوارسازی انسان‌های تنهامانده برای تعامل و اندیشه‌ورزی ضروری به نظر می‌رسد.
از این رو ضروری است که ضمن واقع‌بین بودن و استفاده حداکثری از قابلیت‌های فن‌آورانه در دام مباحث مبهمی همچون حذف کتابخانه‌ها و کتابداران نیفتیم. چنانچه بخواهیم تسلیم این دیدگاه شویم باید منتظر حذف اغلب مشاغل از جمله مشاغل فنی و پزشکی توسط فن‌آوری‌ها باشیم.
عوامل متعددی از جمله نااطمینانی و ابهامات موجود در عرصه هوش مصنوعی و نفس حقی که در تعامل انسان‌ها با یکدیگر نهفته است، تاکنون مانع از تحقق کامل این رؤیا شده و ممکن است هیچ گاه نیز آن را محقق نسازد.
انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران (با دارا بودن کمیته مستقل کتابخانه‌های تخصصی و همچنین شاخه با سابقه قم) و مکتا (مجمع کتابخانه‌های تخصصی استان قم) در این زمینه کارهای خوبی انجام داده و می‌توانند مؤثرتر از این هم باشند.
بنده به نمایندگی از انجمن باسابقه کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران آمادگی این انجمن را برای همکاری بیشتر با مکتا در زمینه ایجاد تحولات مثبت و روبه جلو در کتابخانه‌های تخصصی و خدمات آنها اعلام می‌کنم. امید آنکه این همکاری‌ها توسعه یابد.