Menu

اخبار کتابخانه

شنبه 25 بهمن 1399
تعداد بازدید: 71
تعداد نظرات: 0

دورهمی علمی کتابدارن استان قم با موضوع پژوهش در محیط وب (نشست سی و یکم) به صورت آنلاین برگزار شد.

جلسه سی و یکم پژوهش در محیط وب

نظامهای معنایی، سرعنوانهای موضوعی کتابخانه کنگره امریکا

این جلسه در حقیقت چهارمین جلسه از کارگاه کاربرد اصطلاحنامه ها در فرایند پژوهش است که در آن قصد داریم چند سرویس معنایی یا semantic system را معرفی کنیم. سرویس خاصی که امروز قصد بررسی آن را داریم و ابزارها و شیوه های استفاده از آن را معرفی کنیم، بررسی ساختار سرعنوانهای موضوعی کتابخانه کنگره است که استفاده از آن در فرایند پژوهش بسیار کمک کننده خواهد بود. سرویس یا نظام معنایی دو مفهوم دارد: یک معنای خاص و یک معنای گسترده و عام، معنای گسترده مربوط به هر چیزی می شود که باعث تولید معنا می شود و هر چیزی که بازنمون دانش باشد. به این معنا که نشان می دهد یک اصطلاح در یک context یا زمینه خاص چه جایگاهی دارد. حال این context  می تواند یک سازمان، یک رشته علمی خاص و یا حتی می تواند یک شبکه اجتماعی باشد و یا هر چیزی که دانش را بازنمون می کند. به طور کلی اگر بخواهیم آن چیزی که برای شناخت انسان نیاز است را بازنمون کنیم، نیاز به نظام معنایی داریم. نظام معنایی یک معنای خاص هم دارد و آن مربوط به موجودیتهای مفهومی است، که اصطلاحاً conceptual entities گفته می‌شود. کشف رابطه های بین متغییرهای پژوهش بوسیله همان نظام معنایی است. شما اگر بخواهید ارتباط بین متغیرها را کشف کنید، در حقیقتknowledge discovering  انجام داده اید، یعنی وقتی در گزارش پژوهشی، پایان نامه یا رساله دکترا گزارش ارائه می دهید، بازنمون دانش کرده اید. در واقع روابط بین موجودیتهای مورد مطالعه خود را بازگو می کنید و این همان بازنمون دانش است و به شناخت بیشتر کاربر کمک می کند. هر چه این کشف روابط بین موجودیتها بیشتر شود، شناخت انسان نیز بیشتر می شود. Semantic system  یا نظام معنایی کارش این است که رابطه بین موجودیت های مختلف را نشان دهد.

همان طور که گفته شد، بازنمون دانش یعنی نشان دادن روابط بین موجودیتهای مختلف و بسته به این که روابط چه موجودیتهایی نشان داده شود، نوع نظام معنایی متفاوت خواهد بود. اگر روابط انسانها با یکدیگر نشان داده شود، از نظام معنایی FOAF استفاده می شود که روابط خانوادگی را نشان می دهد. نوع دیگری از نظام معنایی وجود دارد که در کارگاه «کاربرد اصطلاحنامه ها در فرایند پژوهش» درباره آن صحبت شد و روی مفاهیم کار می‌کنند و از نوع conceptual entities هستند و روی مفاهیمی که در منابع مختلف از جمله کتابها ، گفتارها و ... به کار می روند بحث می کنند. به برخی از نظامهای معنایی که تمرکز آنها بر موجودیتهای مفهومی است، knowledge structure نیز می گویند. یعنی ساختارهای دانش را در حوزه های مختلف نشان می دهد. این نظامهای معنایی یک سری مفاهیم اصلی دارند و اصلی ترین مفهوم، همان حوزه دانش است و زیرمجموعه های آنها چند مفهوم اصلی است و به چند شاخه موضوعی اصلی تقسیم می شود و به همین شکل شاخه ها ریزتر و جزئی تر می شوند. به این ترتیب یک شبکه معنایی ساخته می شود که ساختار دانش را نشان می دهند. به عنوان مثال نشان می دهد که جامعه شناسی دارای چه مفاهیمی است و بالاترین تا پایین ترین مفاهیم حوزه جامعه شناسی چیست. در این مثال، مفهوم اصلی یعنی جامعه شناسی را domain  و بقیه مفاهیم را concept یا term یا اصطلاح می گویند. مفاهیم، انتزاعی هستند و اصطلاحات یا terms ، نمایندگان مفاهیم هستند تا آنها را به عینیت برسانند.

یکی از سیستم های معنایی که استفاده می کنیم، اصطلاحنامه ها هستند که قبلا معرفی شدند، در این مبحث به معرفی سرعنوانهای موضوعی و مشخصاً سرعنوانهای موضوعی کتابخانه کنگره امریکا می پردازیم که به نوعی سیستم معنایی به حساب می آیند. سرعنوانهای موضوعی یک سری تفاوتها با اصطلاحنامه ها دارند که بیان می‌شود و شمول آنها نیز بررسی می شود. سرعنوانهای موضوعی به دلیل اینکه مفاهیم گسترده ای از همه حوزه های دانش بشری را در‌ بر ‌می‌گیرند، بسیار گسترده هستند.

کتابخانه کنگره امریکا از آنجایی که مشکل مالی و فضا ندارد ، سعی می کند تمام منابع دنیا را تهیه کند و از لحاظ منابع بسیار غنی است. به همین دلیل برای توصیف محتوای منابع خود سیستمهای معنایی را تهیه کرده است. کتابخانه کنگره حوزه های مختلف دانش بشری را پوشش می دهد و فقط مربوط به یک حوزه از دانش نیست و از همه رشته ها و علوم، منابع تهیه می کند و سعی می کند در این زمینه پیشرو باشد، طبیعی است که به سمت توسعه و ایجاد نظامهای معنایی که شمول عام دارند، کشیده شوند. این حسن بزرگی است که همه موضوعات دانش بشری را در این نظام معنایی می بینید.

کتابخانه کنگره امریکا همان کتابخانه ملی امریکا است که البته فراتر از کتابخانه ملی رفته، کتابخانه ملی هر کشور وظیفه دارد که از تمام کتابهایی که در آن کشور منتشر می شود، دو نسخه تهیه کند و همچنین کتابهایی که در مورد آن کشور و درباره زبان و فرهنگ و مردم آن کشور در جهان چاپ می شود را تهیه و نگهداری می‌کنند. اما کتابخانه کنگره فراتر رفته و تقریباً یک کتابخانه جهانی شده با همه زبانها و فرهنگها.

به دلیل اینکه کتابخانه کنگره شامل تمامی حوزه های علوم می شود، طبیعی است که به فکر ایجاد نظامهای معنایی باشد که شمول عام دارند و همه مباحث را پوشش می دهند. در این نظام معنایی کتابخانه کنگره تمام اصطلاحات و ابزارهایی که در سازماندهی و پردازش منابع کتابخانه کنگره استفاده می‌کند را در این نظام معنایی آورده و این امکان را داده که همه دنیا و همه پایگاههای اطلاعاتی، همه کتابخانه ها و مراکز اطلاعاتی و دانشگاهها از این منابع استفاده کنند و براساس لینک دیتا، یک آدرس برای هر مفهوم و اصطلاح در اختیار کاربر قرار می دهد تا به سایت اصطلاحنامه مورد نظر لینک شوند و از مزایای این خدمات استفاده کنند.

فهرست سرعنوانهای موضوعی کتابخانه کنگره که قبلا به صورت چاپی بود، در حال حاضر فقط به صورت آنلاین موجود است، حجم بالایی دارد و بالغ بر یک و نیم میلیون اصطلاح را در بر می گیرد.

این صفحه به آدرس: https://id.loc.gov/authorities/subjects.html دارای بخشهای مختلفی است برای جستجوی اصطلاحات و پیدا کردن جایگاه آن در حوزه دانش بشری، که توضیحاتی درباره استفاده از آن داده شده است. با جستجوی واژه یا اصطلاحی در آن و در قسمت اصطلاحات مرتبط، به صفحه دیگری پیوند داده می شود که صفحه اصطلاحنامه مربوط به آن حوزه است. مزیتی که دارد اینکه بسیار به روز هستند، صدها ویراستار علمی و صدها متخصص دارای phd در رشته های مرتبط با این صفحات ، اصطلاحنامه و سرعنوانها را به روزرسانی و وارد می کنند.

در ادامه در پی درخواست و پرسش یکی از پژوهشگران، دکتر طاهری مدرس کارگاه درباره glossary توضیحاتی دادند و گفتند:Glossary   اصطلاحات تخصصی در یک حوزه را گردآوری کرده و درباره هرکدام توضیحی می دهد که به آنها فرهنگنامه نیز گفته می شود. در مقایسه با اصطلاحنامه ها در این مورد  Glossary با اصطلاحنامه ها اشتراک دارند و تعاریف را نیز می آورند، در اصطلاحنامه های کلاسیک برخی اصطلاحات یادداشت دامنه دارند ولی در Glossary ذیل همه اصطلاحات بدون استثنا توضیح داده شده است. مهمترین تفاوت آنها در نشان دادن روابط بین اصطلاحات است، در اصطلاحنامه ها روابط اعم و اخص بین اصطلاحات نشان داده می شود، ولی در Glossary صرفاً اصطلاحات آورده می شود و اگر هم روابط نشان داده شود بسیار محدود و سطحی است. به همین دلیل همواره توصیه می شود در پیداکردن اصطلاحات ابتدا به سراغ اصطلاحنامه ها و سرعنوانها بروید و اگر دسترسی نداشتید از Glossary استفاده نمایید.

گزارش از : بنت الهدا موحدی محب

تصاویر
  • دورهمی علمی کتابدارن استان قم با موضوع پژوهش در محیط وب (نشست سی و یکم) به صورت آنلاین برگزار شد.